Les Cahiers Du CRASC

Centre de Recherche en Anthropologie Sociale et Culturelle

Index des cahiers

Les cahiers du Crasc, N° 04, Turath n° 2, 2002, p. 115-147 | Texte Intégral 


 

 

 Ahmed-Amine DELLAÏ

 

1. les maîtres de Abderkader Khaldi[1]

- Abderkader Bencherif[2] : وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

(texte arabe)

- Tahar Benmoulay[3] : (texte arabe) : * هَلْكُو بَحْرِي خَوْدَات *

2. Abderkader El Khaldi[4]

- (texte et traduction (partielle)) : * يا معظم يومن جات (بختة)

(texte et traduction) * جار عليا الهم

(texte et traduction) عيتني ذا القفة


 

من كلام الشيخ عبد القادر بن شريف العبّاسي المعسكري

وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

 

 

هدّة

ﭭلْبِي يَا ﭭلْبِي اللهْ يَهْدِيكْ تُوبْ * لِيَّاشْ طُولْ الزّمَانْ تَلْجَي

جَلْبُوكْ الْخَوْدَاتْ مَايْحَاتْ الْهَذُوبْ * مَنْ هْوَاهُمْ تْرَكْتْ كُلّ حَاجَة

سَاعَفْنِي بَرْكَاكْ لاَ دِّيرْ الذّنُوبْ * قِيصْ غْرَامْ الْوَالْعَاتْ تَنْجَي

هَلْكُونِي لَرْسَامْ رَاهْ حَالْي شْغُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

يَا ﭭلْبِي بَرْكَاكْ تُوبْ وَ نْسَى الْغْرَامْ * رَاحُو نَاسْ الْعَشْقْ خَرّفُو بَالتّمَامْ

اَنْفَقْدُو وَانَا عَقَبْتْهُمْ لَرّسَامْ * تَهْدَفْ لِي فِي كُلّ يُومْ خَلْجَة

هدّة

لُو نَهْدَرْ بَمْحَايْنِي الصَّمَّة ذُّوبْ * الشَّجْرَة تَذْبَالْ بَعْدْ تَسْجَى

مْنَ الْمَحْنَة وَالْوَحْشْ وَالْبْكَا وَالرّؤُوبْ * وَالْهَجْرَة وَالْصَّدّ مَا تْفَاجَى

وَاشْ يْبَرَّدْ مَالضّمِيرْ نَارْ اللّهُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى يْمَامْ الْبْنَاتْ * كَسْرَتْ غَيْدْ التُّرْكْ رُوبَة الزَّايْخَاتْ

كَنْزْ مْنَ الدَّبْلُونْ وَالتّبَرْ وَالتّقَاتْ * كِيمِيَّة وَ الزّبَرْدَجْ صَنْجَة

هدّة

اَلْعُقْيَانْ مْعَ الْعْقِيقْ لاَهْ لَلْكْسُوبْ * وَاللُّؤْلُؤْ وَالْبُرْهْمَانْ صَنْجَة

الدُّرّ وُ حَبّ الْوْجِينْ وَالْمَحْتْسُوبْ * فَاتَتْهُمْ ذَا الْقَايْمَة بْدَرْجَة

كَاْملَة مَكْمُولَة مْنَ الْعْقَلْ وَ الشّبُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

قَوْسِينْ مْقَوّسِينْ وَالْحَاجْبِينْ * وَالَعَيْنِينْ مْشَبّرِينْ لَلْقَاهْرِينْ

وَالْخَدِّينْ مْوَرّدِينْ وَ الْيَاسْمِينْ * تَزْهَرْ تَاجْ الْغَيْدْ كِالرَّنْجَة

هدّة

نَعْتْ الدَّوْرْ ظْلِيمْ فِي بْلاَدْ الرّتُوبْ * طَاحْ عْلَى لَكْتَافْ وَ الصّدَرْ جَا

نُورْ جْبِينْ الرِّيمْ مَثْلْ شَمْسْ الْغْرُوبْ * مَالَتْ مَا بِينْ الْمْلُوكْ فُرْجَة

مَنْ يَنْظُرْ لَهَا يْشُوفْ عَجْبْ الْعْجُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

 فراش

اَلْعُنْجْ الْمَصْبَاحْ هَاجْ بِينْ اللّقَاحْ * اَلْمَبْسَمْ وَ الرِّيقْ فَاتْ عَسْلْ الْجْبَاحْ

بِينْ مْرَاشَفْهَا مَزُّوجْ زَادْ الشّبَاحْ * ذَاكْ الثُّغْرْ يْبَانْ فِيهْ ثَلْجَة

هدّة

اَلْجِيدْ الْمَسْلُولْ سَانْجَاقْ الْعْرُوبْ * سَابَقْ ﭭدَامْ الْمْحَالْ يَرْجَا

الَزَّنْدْ الْمَرْﭭومْ فِيهْ شَلاَّ عْجُوبْ * فِي وَصْفَهْ تْحِيرْ كُلّ دَعْجَة

لَصْبَاعْ قْلُمَّا لْبَاﭪْ شُغْلْ الْكْتُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

اَبْدَنْهَا رَهْدَانْ وَالْقْطُنْ فَالْوْجَابْ * وَ الْمَرْمَرْ وَالشَّاطْبِي وْ جِيرْ الْقْبَابْ

وَ التَّفَّاحْ ظْرِيفْ بَانْ تَحْتْ الثّيَابْ * فُوﭪْ صْدَرْهَا زَادْنِي بْخَلْجَة

هدّة

اَلْجُوفْ الْمَعْطُوفْ مَا ظْهَرْ بَالْعْيُوبْ * ضَامَرْ كِي عُطْبُولَة الْعْلُوجَة

اَلْقَدّ اَلْمَقْدُودْ هَبّ مَنُّه هْبُوبْ * مَنْ نَسْمَهْ مْخَالْفَة مْزِيجَة

مَنْ تَعْزَازْ الْمَلْبُوسْ زَادْ شُوقِي رْغُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

اَلسِّيقَانْ لْبَاﭪْ وَصْفَهُمْ خَيْزْرَانْ * وَ سَبَايَكْ مْصِيّغِينْ مَالْبُرْهْمَانْ

وَ الخْلاَخَلْ مَتْوَاجْبِينْ يَلْغُو حْنَانْ * عَبْدْ قْنَاوِي خَاصْمُوهْ وْ هَيْجَى

هدّة

هَابَلْ مَالَّمْحَانْ رَاهْ ﭭلْبِِي رْغُوبْ * رَانِي سَاقِي كَاسْ مُرّ حَجَّة

مَنْ تَفْكَارِي كُلّ يُومْ نُومِي كْرُوبْ * طَالْ عَذَابِي رَانِي نْظَلْ نَلْجَى

رَانِي يَا لَحْبَابْ سَايَحْ مْعَ الدّرُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

يَا مَنْ صَابْ وْ صَابْ يَا الْمَتْغَرّمِينْ * لِيلَة مَكْمُولَة وْ نَاسْهَا زَاهْيينْ

وَ يْكُونُو لَحْبَابْ كَامَلْ حَاضْرِينْ * بَهْوَاهُمْ هُمَا تَسْقامْ الْفُرْجَة

هدّة

وَ الْعَقَّارْ الِّي مْقَطّرَة مْنَ الْعْشُوبْ * وَ الرَّجْرَاحْ يْزِيدْنِي الرَّوْجَة

وَ لاَ حَاسَدْ لاَ رْقِيبْ وَ لاَ غْتُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

فراش

خَدِيجَة تَاجْ الْبْنَاتْ شَمْسْ الْمْصِيفْ * الِّي لَبْدَا عْلِيهَا يْمَجَّدْ بَنْ شْرِيفْ

وَلْدْ الْعَبَّاسِي رَاهْ عَقْلُه خْفِيفْ * يَشْكُرْ فِي تَاجْ الْبْنَاتْ جُوجَة

هدّة

مَا جَانِي مَرْسُولْ لاَ كْتَابْ لاَ مَنْ يْنُوبْ * مَنْ عَنْدْ الِّي سَاكْنَة الْبَهْجَة

خَلَّتْنِي مَكْوِي وْ كِي قَلْبِي صْعُوبْ * سَلْبَتْنِي رَانِي نْظَلّ نَلْجَى

مُولاَةْ الصَّوْتْ الْحَنِينْ جَلْبَتْنِي جْلُوبْ * وَاشْ يْصَبَّرْنِي عْلَى خْدِيجَة

 

 

من كلام السي الطّاهر بن مولاي الحشمي المعسكري

هَلْكُو بَحْرِي خَوْدَاتْ

هدّة

هَلْكُو بَحْرِي خَوْدَاتْ رِيتْهُمْ بَثَمَادْ * وَ الَقَلْبْ وْعَدْ مَرْكَاحُه

نَعْنِيهُمْ غِيرْ سْيُوفْ رِيّشُو بَالْعْضَادْ * بَايْ تْقَلَّدْ بَسْلاَحُه

وَمْعَاهْ الْوُزَارَا يْحَوّسُو فَالْبْلاَدْ * وَ عْسَسْ لَلّي يَقْبَاحُو

بَرْزُو لَلْحَيْفْ مْعَمّدِينْ هَوْلْ الطّرَادْ * لَلْجِيشْ خْرَجْ بَرَّاحُه

أَمَرْ مْحَالُه كَامْلِينْ لَمّ الْجْنَادْ * نَادَى لَلْحَرْبْ رْوَاحُو

أَهْلْ الدَّرْقَة وْ سْيُوفْ نَبْلْ وَ هْلْ الزّنَادْ * وَ الْمَتْولَّعْ بَرْمَاحُه

فراش

طَبْلُه يَرْعَدْ رْعِيدْ*جَابْ كَمْ مَنْ وْكِيدْ*خَرْجُو فِي يُومْ شْدِيدْ*لَلْبْلاَ عَمّدُو

قَامْ هْوَدَاجْ بَالْغِيدْ*تَبّعُوهَا عْبِيدْ*اَرْشَدْهُمْ لاَ تَحْييدْ*خَايَفْ مَالْعُو

مَثْلْ كْنُوزْ التَقْييدْ*فِي خْفِيَّة بْلِيدْ*مَا يَلْحَقْهُمْ صَنْدِيدْ*لاَزَمْ يَنْكْدُو

سْجِيعْ بْطَلْ صَنْدِيدْ*ضْهَدْ لَهَا ضْهِيدْ*يَرْكَبْ لَعْدَا كِالْمِيدْ*قْهَرْ حَسَّادُه

هدّة

يَفْهَمْ رَمْزْ الْمَعَّنَى يَعْتْبَرْ لَلْعْدَادْ * بَابْ الْعَلْمْ بْشُرَّاحُه

يَقْهَرْ الْمَانَعْ وْ يْبَطْلُو حْرُوفْ الرّصَادْ * يَبْلَغْ بَالْعَرْفْ صْلاَحُه

مَعْنَايَا لُمّ الْخِيرْ حُبّ وَلْفِي نْزَادْ * لَلْغَيْدْ الرِّيمْ شْبَاحُه

الدَّوْرْ زْمَجْ وَلْتَاجْ فُوﭪْ خَشْمَه سْوَادْ * فَرْصَادِي فِي تَرْجَاحُه

فراش

سَاحَجْ فِي غْرُفْ حْمَامْ * فَازْ مَنْ نَسْلْ حَامْ* مَتْغَرْنَطْ كِالدَّرْغَامْ* صْعِيبْ إذَا يْهِيجْ

بِينْ الْوُزَرَا هَجَّامْ*وَالْعْرَبْ وَ الْعْجَامْ*حَنْقِيرْ بْطَلْ نَجَّامْ* خْلَجْ لِهَا خْلِيجْ

تَاجْ سْتَمْسَكْ بَظْلاَمْ*فُوﭪْ رَاسْ الْغْلاَمْ*وَ مْرَصِّي عْلِيهْ عْلاَمْ*فِيهْ كَمْ مَنْ وْهِيجْ

مَعْنَايَا فِي لَنْظَامْ * دَوْرْ كَحْلْ النّيَامْ * سْوَالَفْ زُوجْ تْوَامْ * طَابْعِينْ الْبْهِيجْ الَلِّيلْ رْفَعْ جْنَاحُه

هدّة

نُورْ جْبِينَكْ بَدْرِينْ لَسّمَا لَنْصَعَادْ * وَ الْفَلْكْ الصَّاحِي لاَحُه

بْأَذْنْ الْخَالَقْ تَمْثِيلْ صَنْعْ خَلْقْ الْعْبَادْ * وَ الْحُلَّة فِي تَشْبَاحُه

رِيتْ خْدُودَكْ وَرْدَاتْ فَاتْحِينْ الْغْمَادْ * بَنْسَايَمْ زِينَة فَاحُو

ذَاكْ الْخَشْمْ الْمَقْدُودْ لِهْ شُوقِي نْزَادْ * اَلْفَجْرْ وْقَدْ بَصْبَاحُه

فراش

شْفَافَكْ بَحْمُورَة * وْ لُكَ مَتْعَكّرَة * وَ الْمَشْمُومْ وَ الْمَرَّة * نْوَاعْ مَتْخَالْفِينْ

رِيقَكْ لِيَا نَشْرَة * سْنَانَكْ مْجَوْهْرَة * يَا بَاهِيَةْ الْغُرَّة * عْلِيكْ رَانِي مْكِينْ

دَاوِي قَلْبِي يَبْرَا * كِيّتِي نَاغْرَة * هْلَكْتِينِي بَالْخَزْرَة * مْنِينْ تَرْمِي الْعَيْنْ

نَتْمَنَّى لَكْ زَوْرَة * آهْ يَا مَنْ دْرَا * يَا طُولْةْ الْخَيْضُورَة * عْلِيكْ نَلْجِى سْنِينْ دْمُوعْ مَالَّمْحَة سَاحُو

هدّة

حَارَمْ نُومْ ثْمَادِي وْ لاَ يْجِينِي رْقَادْ * عَطْبُو لَلْقَلْبْ جْرَاحُه

مَنْ مَحَّنْتَكْ رَانِي نْهُومْ فِي كُلّ وَادْ * نَحْلِي عَمَّرْ جْبَانُه

بَعْدَنْ كُنْتْ مْهَنِّي سْنِينْ لِيَا عْدَادْ * زَالُو مَالْقَلْبْ فْرَاحُه

هَوَّلْنِي ذَا الْمَحْبُوبْ زَادْ قَلْبِي عْنَادْ * يَكْوِي فِيَّ بَرْمَاحُه

فراش

مَكْوِي كَمْ مَنْ كِيَّة * عْلَى الْحَجَا خَافِيَّة * يَا ذَهْبْ الْكِيمِيَّة * يَا يْمَامْ الْبْنَاتْ

رُوفِي وَ صْغِي لِيَا * فْنِيتْ يَا جَافِيَة * حَنِّي قُولِي خُويَا * قْبَالْ جَمْعْ الْقْنَاتْ

وَ عَّطْفِي لَهْوَايَا * بْنِيَتَكْ صَافِيَة * عْلِيكْ نْزَادْ بْلاَيَا * فِي لِيَّامْ وَالْوْقَاتْ

نْتِي طُبِّي وَدْوَايَا * عَالْجِي دَايَا * يَا تَسْقَامْ الرَّايَة * أَنْتِي لِيَا الْحْيَاةْ
الطَّاهَرْ طَالَبْ صْلاَحُه

هدّة

بَنْ مُولاَيْ الْمَشْهُورْ رَهْجْ لَلِّي لْضَادْ * طاَلَبْ مَا للهْ سْمَاحُه

حَشْمِي مَنْ نَاسْ غْرِيسْ عُرْفْنَا فَالْفْدَادْ * عَاقَبْ وَ حْبَابِي رَاحُو

مْعَسْكَرْ وَطْنِي مَذْكُورْ ظَاهْرَة فَالْبْلاَدْ * كِالْبَدْرْ ضْوَي بَوْضَاحُه

خُوذْ الْعِلْمْ الْمِيهُوبْ تُورْخُه بَالْمْدَادْ * قُفْلِي مَصْعَبْ مَفْتَاحُه

 

 

من كلام الشيخ عبد القادر الخالدي

يَا مَعْظَمْ يُومَنْ جَاتْ : بَخْتَة

يَا مَعْظَمْ يُومَنْ جَاتْ * مْنِيّتِي سَابْغَة النَّجْلاَتْ

بَخْتَة زِينَة لَنْعَاتْ * وَالْوْجَابْ الْهُوَارِيَّة

فَاتَتْ نََجْمَة لُوقَاتْ * فَالطّبَعْ ذَا الْمَزُوزِيَّة

بَخْتَة عُنْقْ الْعَرَّاضْ * زِينْهَا مَا كَسْبُوهْ غْيَادْ

مَطْرُودَة فِي لَوْهَادْ * ضَيّقُو بِهَا حَيْحَايَة

مَا تَرْجَاشْ الصَّيَّادْ * قَارْيَة عَلْمْ الْحَكْوِيَّة

بَخْتَة عَارَمْ لَحْدَابْ * دَايْرَة كِي جَازِيَةْ ذْيَابْ

تَسْلَبْ كَحْلَة لَهْذَابْ * بَالسّمَايَمْ وَالْعَقْلِيَة

مَقْوَانِي يَا لَحْبَابْ * نَمْتْحَنْ وَالْحَقّ مْعَايَا

ذَاكْ الْيُومْ سْعِيدِي * لْقِيتْ فِيهْ شْعَاعْ الْقَادِي

بَخْتَة نُورْ ثْمَادْي * الْمَالْكَتْنِي كِالْجَنِيّة

يَرْغَبْهَا مُرَادِي * مْنِينْ تَلْغِى لِي يَا خُويَا

يَرْغَبْهَا مُرَادِي * مْنِينْ تَلْغَى لِي يَا سِيدِي

ذَبْلَةْ ﭭلْبِي وَحْدِي * وْكِيّتِي مَنْ بَخْتَة كِيَّة

حَسْنُو عَوْنْ الْخَالْدِي * يَا الِّي شَفْـتُو فَالدّنْيَا

جَانِي رَاجَلْ بَشَّارْ * صَابْتَهْ بَخْتَة فِي لاَقَارْ

رَسْلاَتَهْ جَا للَدَّارْ * عَادْ لِي لَخْبَارْ خْفِيَّة

اَهْلَكْنِي يَا لَنْظَارْ * بَعْدْ كَانْ مْهَمْدَنْ مَايَا

جَانِي فِي نُصّ نْهَارْ * صَابْنِي مَهْمُومْ وْمَضْرَارْ

مَالْمَحْنَة وَالتَّفْكَارْ * ضَايْقَة لَوْطَانْ عْلِيَا

شَارَبْ مَالشُّوقْ مَرْارْ * خَاطْرِي عَنْدْ الِّي بِيَا

حِينْ شْمَعْتْ خْبَرْهَا * طَاشْ عَقْلِي وَ مْشِى لِهَا

مَنْ تَشْوَاقِي فِيهَا * فْرَحْتْ كَلِّي صُبْتْ سْعَايَة

شَرْقَتْنِي مَحْنَتْهَا * وْ زَيْلْفْظَتْ ﭭلْبِي وَ حْجَايَا

نَجْبَرْهَا فِي كَالِيشْ * رَاكْبَة كِي أَمِيرْ الْجِيشْ

رَقْبَتْهَا بَالطَّرْنِيشْ * رَاصْيَة وَ الْوَجْهْ مْرَايَة

مَنْهَا وَلِّيتْ دْهِيشْ * مَا بْقَاتْ زْعَامَة فِيَا

صَادَتْنِي كِالْبَهْتَة * مْنِينْ شَفْتْ غْزَالِي بَخْتَة

تَضْوِي كِالْيَاقُوتَة * مْخَالْفَة شُهْرَة زُوخِيَّة

قَطْعَتْ فِيَا النَّهْتَة * مْنِينْ مَدَّتْ لِي الْيَمْنِيَّة

اسَّالَمْنَا بَالشُّوقْ * وَ الْمْحَبَة قُدَامْ السُّوقْ

سْلاَمْ طْوِيلْ حْمُوقْ * مَا عْبِينَا بَالدُّونِيَّة

الْمَعْشُوقَة وَالْمَعْشُوقْ * مَنْ يْلُومُوهُمْ عُكْلِيَّة

هُوَّدْنَا لَلنُّوتِيرْ * مَا سْمَعْ بِنَا حَدْ الْغِيرْ

أَنَا وْ ضَيّ الْمُنِيرْ * دَرْاقِينْ عْلَى الْفَرَّايَة

فِي سَاعَة سَاعَة خِيرْ * وْفِيتْ مَرْغُوبِي وَ مْنَايَا

ضَلِّينَا كَانْ وْصَارْ * وَالْمْحَبَّة تَجْلَبْ لَسْرَارْ

اَلْهَدْرَة بَالتَّعْزَارْ * وَ الْقْلُوبْ بِلاَ غَشِيَّة

جِينَا فَالْحُبْ نْظَارْ * عَشْقْنَا لَثْنِينْ سْوَايَة

قُلْتْ لْهَا عَيْنْ الطِّيرْ * مَنْ فْرَاقَكْ مَانِي فِي خِيرْ

مَحَّنْتَكْ جَاتْ غْزِيزْ * نَارْهَا فِيَا مَقْدِيَّة

وَانَا كِيفَاشْ نْدِيرْ * مْعَسَّكْرِي وَ نْتِي قَبْلِيَّة

قَالَتْ نُورْ عْيَانِي * شْعَاعْ نُورْ الْبَدْرْ السَّانِي

رَانِي يَا مَحَّانِي * عْلَى يْدَكْ تَصَّرَّفْ فِيَا

أَنْتَايَا سُلْطَانِي * وْ خَادْمَكْ بَخْتَة جَارْيَّة

سَبْعْ وْقَاتْ سْهَارَا * بْلاَ شْرَابْ مْدَامْ سْكَارَا

مَا مَلِّيتْ النَّظْرَة * وْ لاَ حْدِيثْ الْمَعْنَوِيَّة

تَسْرَقْنِي بَالْخَزْرَة * مْنِينْ يَلْقُوهَا عَيْنِيَا

مَزْيَنْ جَلْسَةْ ثْنِينْ * فِي خْوَاطَرْهُمْ مَطْرُوبِينْ

مَزْيَنْ مَلْقْ الْمَتْوَحّشِينْ * وَسْلاَمْ الْعَزِّيَّة

مَزْيَنْ حَكّ السَّنِّينْ * بِينْ لَشْفَافْ الْعَكْرِيَّة

مَزْيَنْ تَنْقَارْ الْكَاسْ * وَالْقْصَبْ فَالْقَبْلِي حَوَّاسْ

تَطْلَعْ نَشْوَة لَلرَّاسْ * وَالدّنَانْ يْزِيدْ عْنَايَة

مَزْيَنْ جَلْسَة لَعْنَاسْ * مْنِينْ يَعَّطْفُو بَالنِّيَّة

مَزْيَنْ سَهْرَاتْ الّلِّيلْ * وَ الْقْصَبْ وَ الْخَوْدَاتْ تْمِيلْ

وَ مْطَافَلْ فَالتَّاوِيلْ * حَافْظِينْ شْرُوطْ الْجَرْيَة

ذِي خَلَّة ذَاكْ خْلِيلْ * ذَا نْمَرْ هَذِيكْ الْبِيَّة

مَزْيَنْ حَلّ التَّفْسِيرْ * وَ الْحْزَامْ وْ تَفْدَاﭪْ الدِّيرْ

مَزْيَنْ حَكّ الشَّبٍيرْ * فُوﭪْ سَرْتِيَّة جَرَّايَة

شَهْبَة وَالْجَلْدْ حْرِيرْ * تَنْقْلَبْ كِي الرَّوْحَانِيَّة

َزهْوْ الدَّنْيَا لَبْنَاتْ * وَالْخْمَرْ وَ زْرِيعْ الطَّاسَاتْ

وَ مْخَالِيَة الْقَصْبَاتْ * بِينْهُمْ وَحْدَة شَرْهِيَّة

كِي بَخْتَة مَنْ بَكَّاتْ * خَاطْرِي فِي ضِيقْ عَشِيَّة

مَعْظَمْ يُومْ الْفَرْقَة * هْدَاتْنِي بَخْتَة فِي ضِيقَة

اَلْهَمّ بِلاَ شَفْقَة * الْحَاسْدِينْ مَنْ كُلّ تْنِيَّة

حَرْقَتْ ﭭلْبِي حَرْقَة * مْنِينْ رَكْبَتْ فَالطَّوَّايَة

كِي بَقَّتْنِي بَالْخِيرْ * نَاضْ فِي ﭭلْبِي هَزّ غْزِيزْ

وَ هْدَاتْنِي مَثْلْ الْبْصِيرْ * مْحَيَّرْ بَاقِي فِي وَطْيَة

رَاهِي فِي ذَاكْ الدِّيرْ * بِينْ ﭭبْلَة وَالتّلِّيَّة

مَا طَابَتْ لِي هَمْدَة * جْوَارْحِي شَاشُو لَلصَّدَّة

اشْوَارْ الْمَنْقُودَة * تَاجْ مَنْ يْنُوفُو بَالْعَنْفِيَّة

اَنْشُوفْ الْمَقْدُودَة * ظْرِيفَةْ السَّاقْ الْهَمِيَّة

نُغْدَى أَنَا وَ سْمَاعِينْ * غَايْتِي عَزّ الْمَظْلُومِينْ

سَجَّرْتَهْ رَاسْ الْعَيْنْ * وَلْدْ قَاسُومْ الْحَشْمِيَّة

جَعْلُه رَبِّي لَلَّمُومْنِينْ * رَحْمَة لَلْبَلَدِيَا

لاَ وَلَّتْ للَّفْتَانْ * يَهْجَمْ كِالصَّيْدْ الْحَقْدَانْ

مَا يَرْضَى بَالْفَدْيَانْ * عَوْضْ فِي طُوعْ الِّي بِيَا

وِيلاَ وَلَّتْ لَشّحَانْ * مَا تْكُودَهْ حَتَى حَيَّة

نُغْدُو شُورْ الْخَوْلَة * بَخْتَة عَيْنْ وَادْ قْزُولَة

ذَبْلَتْ ﭭلْبِي ذَبْلَة * وْ خَوّدَتْ مَايَا وَ هْوَايَا

اَنْبَاتُو فِي هَالَة * مْهَرّسِينْ فَّامْ الْعَدْيَا

 

 

Bakhta

Ah, quel grand jour, ce jour où elle est venue ! L'objet de tous mes désirs, la femme aux yeux teints en noir, Bakhta à la beauté aussi piquante que la conversation, cette Houarienne[5], elle a éclipsé l'étoile du matin, par sa beauté, ce dernier-né de mes amours.

Bakhta au cou de gazelle, son type de beauté n'appartient qu'à elle, gazelle qui fuirait dans le creux des vallons, serrée de près par la meute, elle ne laisse pas le chasseur s'approcher, car elle sait de quoi il en retourne.

Bakhta le faucon-femelle des collines, qui ressemble à la Jazia de Diab[6], elle subjugue, cette femme aux yeux noirs, par le charme de ses traits et de son esprit, c'est à juste raison, ô mes amis, et ajuste titre, que je succombe à la passion.

Ce jour-là était un jour faste, j'y ai rencontré celle qui rayonne comme un soleil, Bakhta la lumière de mes yeux, qui me possède comme une démone, je ressens du désir pour elle quand elle m'appelle : « Mon chéri ! ».

Je sens mon désir pour elle monter en moi quand elle m'appelle : « Sidi ! », ma peine de cœur n'est à nulle autre pareille, et la blessure d'amour que m'a infligé Bakhta est sérieuse. Soyez indulgents et compréhensifs avec El Khaldi, ô vous qui en avez vu dans votre vie.

J'ai reçu un homme avec un message, de la part de Bakhta qui l'avait rencontré dans la gare, et Ta envoyé chez moi, il m'a parlé en cachette, ce qu'il m'a dit a jeté le trouble en moi, ô mes amis, après une si longue accalmie.

Il est arrivé vers midi, et il m'a trouvé plongé dans mes idées noires et souffrant, à force d'être tourmenté par la passion et de ruminer, je sens l'espace se resserrer autour de moi, j'ai bu bien des coupes arrières tellement le désir de la revoir était vif, alors que mon esprit était chez la responsable de mon état.

Dès que j'ai eu son message, ma raison m'a abandonné et s'est envolé vers elle, j'avais tant soupiré après elle, que j'étais aussi content que si j'avais trouvé un trésor, sa passion m'a ravi, elfe m'a consumé le cœur et les tréfonds.

Je l'ai trouvé à bord d'une calèche, assise comme le général en chef des armées, à son cou, long et bien droit, un collier[7], et le visage net et resplendissant comme un miroir, à sa vue j'ai perdu ma contenance et tout mon courage.

Je suis resté bouche bée, quand j'ai vu ma belle Bakhta, qui brillait comme un diamant, parée avec élégance de ses plus beaux atours, et elle m'a coupé le souffle, quand elle m'a tendu sa main droite.

Nous nous sommes embrassés avec fougue et passion devant le marché, un baiser long et fou, sans faire attention aux gens, ceux qui critiquent les amoureux ne sont que des sots.

Nous sommes descendus à l'hôtel, à l'insu de tout le monde, moi et la « clarté de la lune », loin des regards des bavards, ces moments sont propices, j'ai atteint mon but et réalisé mes désirs.

Nous avons passé des heures à discuter, l'amour déliant les langues, nos propos étaient loin d'être futiles et nos cœurs étaient indemnes de toute duplicité, nous éprouvons les mêmes sentiments l'un pour l'autre, nous nous aimons l'un et l'autre de la même façon.

« Ô toi qui as le regard du faucon, lui dis-je, depuis que je me suis séparé de toi, je vais de plus en plus mal, ma passion pour toi est violente, sa flamme me consume de l'intérieur, mais que puis-je faire ? Moi je suis de Mascara et toi tu es du Sud! ».

La « lumière de mes yeux », éclat éblouissant de l'astre de la nuit, me dit : «je suis entre tes mains, ô bourreau de mon cœur, fais de moi ce que tu veux, tu es mon roi, et moi, Bakhta, je suis ta servante dévouée ! ».

Durant sept heures de tête-à-tête nocturne, où nous nagions dans l'ivresse sans avoir bu une goutte de vin, je n'eus jamais assez de regarder, ou d'écouter parler cette femme d'esprit, elle m'ensorcelle du regard, dès que nos yeux se rencontrent.

Rien de plus beau que deux êtres qui se tiennent compagnie, le cœur rempli de gaieté, rien de plus beau que la rencontre de ceux qui se morfondaient de nostalgie, et les baisers affectueux, rien de plus beau que les dents qui se frottent aux dents, entre des lèvres purpurines.

Quoi de plus beau que le tintement des verres, mêlé au chant des flûtes qui modulent un prélude «gabli»[8], une certaine griserie s'empare du cerveau, et chantonner ne fait que l'accroître, quoi de plus beau que la compagnie des belles, quand elles se mettent à témoigner d'une sincère affection.

Quoi de plus beau que les veillées, au son des flûtes, avec des filles qui se déhanchent, et des braves aux manières convenables, au fait des règles du savoir-vivre, chaque amant avec sa maîtresse, chaque tigre avec sa tigresse.

Que c'est beau de détacher le licol, de desserrer la ventrière et de dégrafer le poitrail, que c'est beau de frotter son éperon sur une jument de race rapide à la course, à la robe grise et à la peau soyeuse, qui virevolte comme un esprit volant.


جَارْ عْلِيَا الْهَمّ

جَارْ عْلِيَا الْهَمّ وَ كْثَرْ تَشْغَابِي * وَ شَّرْتَلْ شَمْلْ كَانْ فَالْعَزّ مْلاَيَمْ

مَا نَجْدُونِي رْجَالْ عَنْدْ ضْطِرَابِي * وَ بْقَى بِيَا الْعَوْدْ وَ الْعَادِي زَادَمْ

حَّبَابِي فَالْمْضِيقْ ذَلُّو وَ صْحَابِي * وَ دْرﭪْ مَنْ كَانْ فَالْوْسَعْ يَخْصَلْ بَالْفُمّ

بْرَدْ حُمَّانْهَا يْدِي نَكْرَتْ جِيبِي * حَطّ الطَّرْفْ الرّوَاقْ وَالْمَبْسَمْ دَرْمَمْ

شَفَّايْ عْلَى جْوَانْحِي دَﭪّ طْنَابُه * عَطَّلْنِي مَا جْبَرْتْ لَلْجُوبَة مَنْجَمْ

رَدِّيتْ عْلَى كْيُوسْ لَكْرَابْ كْرُوبِي * صُبْتْ دْوَا الْهَمّ فَالْمْدَامْ وْ رُحْتْ عَادَمْ

كَاسْ وْرَا كَاسْ مَنْ شْرُوقِي لَغْرُوبِي * وَ هْدِيتْ الْقِيلْ رَدَافْ الْقَالْ وْ يَشْرَمْ

عَيْطَة مَنْ عَابْنِي وْ جَرَّحْ فِي حَزْبِي * وْعَيْطَة مَنْ حَنّ لِي وْ سَلاَّنِي فَالْغَمّ

وْ عَيْطَة مَنْ هَابْنِي وْ عَمَّدْ لَعْتَابِي * وْ عَيْطَة مَنْ خَاطِي الْمْسَايَلْ وَ تَفَرْدَمْ

مَا عَرْفُو عَلّتِي وْلاَ وَاشْ سْبَابِي * مَا سَقْصُونِي نْعِيدْ مَا رَانِي كَاتَمْ

وَاجِي لاَجِي وْغَابْ طُبِّي وَ طْبِيبِي * شَاكِي بَاكِي وْ طَالْبِي وَ حْكِيمِي صَمّ

اَلْغُرْبَة وَ الْفْرَاقْ وَ الشُّوقْ وْ حُبِّي * وَ الْغَيْظْ مْعَ خْوِيضْ عَقْلِي وَ الْـأَلَمْ

رَانِي مَضْيُومْ فُوﭪْ مَا يَحْمَلْ ﭭلْبِي * وَ عْلاَشْ تْزِيدْنِي بْلُومَكْ يَا لاَيَمَّ

خَلّي بِينِي و بِينْ رَبِي يَا عَرْبِي * لاَ تَقْهَرْنِي اَبْلُومْ وَ اَنايَ كاضم

مَاكْ وْلَى لَمْرْ مَالْعَرَبْ وَ لاَ نَبِي * تَنْهِي وَالاَّ تْحَدّ مَنْ هُوَ مُجْرَمْ

مَاْك شْقِيقِي وْ لاَ قْرِيبِي وَ نْسِيبِي * مَاكْ شْرِيكِي وْ لاَ وْكِيلِي وْ لاَ عَمّ

بُويَا يُومَنْ مَاتْ خَلاَّنِي حَرْبِي * وَ قْرِيتْ عْلَى رْجَالْ ﭭرْحُو فِي ذَا الْهَمّ

نَلْعَبْ لَعْبِي الْمْصَحُّه مَنْ تَجْرِيبِي * مَا نَلْعَبْ لَعْبْ حَدّ عَنِّي يَتْفِيهَمْ

لَعْبِي لَعْبِي الِّي نْتَجْ لِي مَنْ لَعْبِي * لَعْبْ الْغَاشِي لاَّ قْجَارَة وَ قْجَايَمْ

إذْ لَعْبِي مْلِيحْ نَلْتْ مْأَرِيبِي * وِيذَا لَعْبِي قْبِيحْ سَوْفَ نَتْعَلَّمْ

مَا شَفْنَا زَيْدْ زَادْ أْدِيبْ مْعَلَّمْ * مَا شَفْنَا عَمْرْ جَا بْلاَ مَكْتَبْ عَالَمْ

ضَابَطْ شُغْلِي وْ عَازّ رَجْلِي وَ وْجَابِي * وَرْسَمْتْ عْلَى سْوَابْقِي ثَلْثْ حْكَايَمْ

شُوفِي يَا عَيْنْ لَمّ يَا ﭭلْبْ وْ خَبِّي * وَ سْكُتْ يَا فُمْ شَدّ لَعْنَانَكْ وَ لْزَمْ

وَدْنِي طَرْشَة عْلَى تْسَرْسِيكْ الْغَيْبِي * تَقْدِي حَدِّي النَّارْ وَ جْنَابِي سَالَمْ

هَذَا مَحْمُودْ سِيرَتِي هَذَا دَأْبِي * هَذَا شَأْنِي مْعَ الْقْضَا وَ الله عَالَمْ

دَعْنِي يَا لاَيْمِى نْصَرَّدْ مَكْتُوبِي * مَاشِي لاَ نَا لْتَاحْ شَقْفِي فِي ذَا الْيَمّ

مَذَا مَثْلِي الِّي رْكَبْ زِي رْكُوبِي * وَ دَّاهْ اللَّجّ طُولْ وَ مْعَ الْحَالْ سْلَمْ

اَصْفَي لِلَهْ خِيرْ لَكْ وَ تْرُكْ صَوْبِي * مَا تَعْرَفْ يُومْ بَاشْ يَرْمِيكْ الْحَاكَمْ

ذَا رَبّ خْبِيرْ رَاهْ دَارِي بِكْ وْ بِي * مَا شَانَهْ الْعْفُو وْ مَنْ شَانَهْ يَرْحَمْ

بَاصَرْ غَانِي عْلَى عْيُوبَكْ وَ عْيُوبْي * فَعَّالْ لْمَا يْرِيدْ يَغْفَرْ و َيْنَاقَمْ

اَلْهَمّ عْلَى الْعْبَادْ ظَاهَرْ وَ مْخَبِّي * وَ الدَّهْرْ غْرَايِبِي وْ بُونَادَمْ ظَالَمْ


 

Les soucis triomphent

Le malheur a pris sur moi le dessus et les soucis m'accablent, ceux qui étaient réunis au temps de leur splendeur ont été dispersés aux quatre vents.

Personne n'est venu me tirer de cette mauvaise passe, et mon cheval a défailli au moment même où l'ennemi me chargeait.

Mes proches et mes amis, dans les moments difficiles, se sont dérobés, et celui qui, dans l'aisance, se montrait généreux en paroles, s'est terré.

Ma main, que pas la moindre pièce ne vient réchauffer, ne reconnaît plus le chemin de ma poche, et mon regard est rivé au sol et la moue a remplacé le sourire.

Celui qui prend un malin plaisir à me voir souffrir pèse de tout son poids sur mes pauvres ailes, il me paralyse et m'empêche de prendre mon envol.

J'ai noyé alors mon amertume dans l'amertume des coupes de malheur, et j'ai trouvé dans le vin le remède à mes maux et je m'y suis anéanti.

Une coupe après l'autre, du lever du soleil à son coucher et que les mauvaises langues joignent leurs ragots au vain bavardage de tous les médisants.

Beaucoup m'ont dénigré et ont critiqué mon clan, et beaucoup m'ont montré de la sollicitude et m'ont distrait de mon chagrin.

Beaucoup, parmi ceux qui me craignaient, n'ont plus hésité à me faire des reproches et beaucoup d'ignorants se sont mêlés de ce qui ne les regarde pas.

Sans connaître mon problème ou les causes de mon mal, sans me demander de leur dévoiler ce que je tiens secret.

Je suis dans un état déplorable, et je ne cesse de gémir, mais mon remède et mon médecin font défaut, j'ai beau me plaindre et verser des larmes, mon taleb et mon docteur restent sourds.

L'exil, la séparation, la nostalgie et mon amour, la colère, la confusion de l'esprit et la douleur.

Je suis malheureux au-delà de ce que peut supporter mon cœur, alors pourquoi rajouter tes reproches, ô censeur ?

Laisse-moi seul à seul avec mon Dieu, homme, ne m'accable pas de reproches alors que je suis à bout.

Tu n'as pas autorité sur les gens et tu n'es pas un prophète pour réprimer et punir celui qui est coupable.

Tu n'es ni mon frère, ni un proche, ni un parent par alliance, tu n'es pas mon associé, ni mon mandataire, encore moins mon oncle.

Mon père, en mourant, a laissé derrière lui un garçon dégourdi, et qui a été à l'école d'hommes aguerris dans ce genre de problème.

Je joue mon jeu que j'ai acquis par expérience personnelle et je ne joue pas le jeu de celui qui veux faire le malin avec moi.

Mon jeu et mon jeu seul, tout ce que je récolte, je ne le dois qu'à mon propre jeu, le jeu des autres n'étant que blagues et plaisanteries.

Si mon jeu est bon j'arriverais alors à mes fins et si mon jeu est mauvais, qu'à cela ne tienne, je finirais bien, un jour, par apprendre.

On n'a jamais vu un Zaïd éduqué et cultivé de naissance, on n'a jamais vu un 'Amr devenir un savant sans étude[9].

J'accomplis sérieusement mon ouvrage, je n'importune pas les gens de mes visites incessantes et je retiens ma langue, je me suis engagé à suivre les trois maximes de la sagesse

Mes yeux, regardez, retiens mon cœur et scelles, et toi, ma bouche, tais-toi, ne lâche pas la bride et sois ferme.

Mon oreille est sourde aux sifflements de serpent de la médisance, et je peux passer près d'un feu brûlant sans en éprouver aucun dommage

C'est ainsi que je me conduis en toute circonstance, c'est comme cela que je mène mon existence et Dieu est plus savant.

Laisse-moi, ô mon censeur, accomplir ma destinée, je ne suis pas le seul à dériver avec mon embarcation dans cet océan.

Beaucoup de gens ont navigué comme je l'ai fait, ils ont été emporté, corps et biens, par les courants, mais, avec le temps, ils s'en sont sortis indemnes.

Il vaut mieux, pour toi, clarifier ta conscience avec Dieu et laisser tomber ma conduite, car tu ne sais pas ce que le Juge Suprême va décréter, un jour, à ton encontre.

Car c'est un dieu qui sait tout, tout ce qui me concerne et tout ce qui te concerne, il lui est donné de pardonner et il lui est donné d'être miséricordieux.

Il est clairvoyant et bien au-dessus de nies défauts et des tiens, sa volonté est immédiatement accomplie quand il décide de remettre les péchés ou de sanctionner.

Le malheur des créatures peut être apparent ou caché, le temps a des vicissitudes et l'homme est son propre ennemi.

 

 

اَلْقُفَّة

عَيَّتْنِي ذَا الْقُفَّة * وْ لاَ عْطَاتْ عْلِيَا عَفَّة

عُمُّرْهَا مَا تَكْفِي * بْغِيتْ حَاضَرْ وَ لاَّ بَالدِّينْ

مَالْكَلْفَة وَ سْخَافَة * كْلاَتْ كَامَلْ مَا فَالسَّلْفَة

مَا صُبْتْ لْهَا حَرْفَة * غَيّبُو لَعْرَاسْ الزِّينِينْ

ذُو كَمْ مَنْ سْنِينْ حْسَابْ * مَا تْقَنَّرْ شِيخْ وْ ﭬصَّابْ

وَفْتَرْقُو كُلّ صْحَابْ * فِي خْيَاطَتْهُمْ مَشْتَرْكِينْ

لاَ ﭭالْ وْ لاَ مَا ﭭالْ * لاَ زْغَارِيتْ حْنَانْ طْوَالْ

لاَ رَحْبَة وْ لاَ قَلاَّلْ * لاَ غْوَايَطْ وَ طْبُولْ تَنِينْ

لاَ رَكْبْ وْ لاَ وَعْدَة * لاَ مْضَايَفْ وْ لاَ ﭭادَة

لاَ حَضْرَة وْ لاَ زَرْدَة * حَتَّى جْنَايَزْنَا مَنْسِيِّينْ

ذَاكْ اللَّعْبْ وْ لَفْرَاحْ * ﭭاعْ وَلَّى لَلنَّاسْ قْرَاحْ

الْبَاطَلْ وَلَّى مُبَاحْ * وَ لاَ عِقْابْ لَلْمُجْرِمِينْ

يَا حَسْرَاهْ عْلَى الرَّاحْ * مَا بْقَى لَلْخَاطَرْ يَرْتَاحْ

لاَ مَنْزَهْ لاَ مَرْكَاحْ * لاَ مْعَاشَقْ لاَ ﭭصَّارِينْ

كَمْ مَنْ مَوْسَمْ وَ عْيَادْ * رَاحَتْ بَالْعَادَة بَعْدَادْ

مَفْرُودَة بَالتَّنْهَادْ * اَلْبْكَا وَ الْقلْبْ الْحَزِينْ

كَمْ مَنْ مَسْلَمْ مَضْيُومْ * مَا يْشُوفْ فَرْحَة وَ لاَ مْلُومْ

وْ لاَهِي إلاَ بَالْهْمُومْ * وَ الْهْمُومْ لاَ جَدَّادِينْ

صْحِيحْ النَّاسْ مْرِيضْ * غِيرْ سَاكَتْ وْ يَكْرُبْ بَالْغَيْظْ

وِينْ يَتْوَجْهْ تَعْرِيضْ * يَلْكْمَهْ وَ لاَ لِهْ مْعِينْ

كِي يْدِيرْ الْعِيدْ هَذَا * وْ تَحْلَى لَهْ اللَّذَّة

وَخْذَة مَنْ وْرَا وَخْذَة * الِّي تْجِى تَغْلَبْ عَنْدْ لُخْرِينْ

اَلْبُولِيسِيَّا وْ لُوَّاسْ * وَ الْعْسَاكَرْ وَ السِّيَّارَاسْ

السِّيكْرِيَا وَ الْجُسَاسْ * كَامَلْ عْلِينَا مَتَّفْقِينْ

فِي كُلّ يُومْ رَوْعَة * وْ كُلّ سَاعَة تَهْدَفْ خَلْعَة

مَنْ شَرّ الْبِيَّاعَة * عْلَى وْلاَدْ النَّاسْ مْغَابِينْ

فَالْبَاطَلْ وَ الْخِدَاعْ * سَنْسْلُو كَذَا مَنْ شُجَاعْ

وَ الْجَايَحْ دَارْ الدّارَعْ * يَنْتْقَمْ مَنْ فَرْغْ الْيَدِّينْ

رَاحَتْ ذِيكْ النَّفْحَة * مَالْعْرَبْ وَ خْلاَتْ الْبَيْحَة

مَا قَعْدُو فَلاَّحَا * وْ لاَ صْعَالِيكْ الْفَلاَّحِينْ

لاَ حَوْشْ وْ لاَ دَشْرَة * وَ النَّوَاجَعْ وَلاَّْو قَفْرَة

رَاحْ الْمَالْ خْصَارَة * وْ ضَاعَتْ مْرَاكَبْ مَصْيُونِينْ

غَابُوا أَهْلْ الْغَارَة * عْدَاوْهَا فِيهُمْ مَعْيَارَة

مَا جَابَتْهُمْ غِيرَة * ﭭبَابْهُمْ رَاهُمْ مَهْيُونِينْ

أَبْكِي يَا بَكَّايَة * عْلَى عْمَارَة الْبَادِيَّة

قعْدَتْ غِيرْ الْوَطِيَة * حْوَاشْهُمْ رَاهُمْ مَهْدُومِينْ

مَا كَانْ لاَهْ تَحَّزْنِي * وْ لاَ يْهَمَّكْ أَمْرْ الْفَانِي

هَذَا حُكْمْ الْغَانِي * عْلَى الْوْطَنْ كُلّ عَزِيزْ مْهِينْ

اَلسَّاعْ الْفَلْكْ يْدُورْ * طَايْفَة لِسْتِعْمَارْ تْبُورْ

يَخَّرْجُو لِهَا نْمُورْ * غِيرْ بَالْبَارَدْ قَتَّالِينْ

مَا عَنْدَهْشْ وَاشْ يْدِيرْ * حَزْبْ لَوَّاسْ مْعَ التَّحْرِيرْ

خَرْتَهْ يَبْرَدْ وْ يْحِيرْ * فِي سْلاَكَهْ مَا كَانْ مْنِينْ

تَحْضَرْ دَعْوَة ْلَمْوَاتْ * إِيتَمَة وَ مَّاهَاتْ

وَ الِّي غَاشِيهُمْ مَاتْ * وْ لاَ بْقَى لِهَا صَدْرْ حْنِينْ

يَخْلُو مَنْهُمْ لَرْسَامْ * بَتّمَامْ شِيخْ وْ غُلاَمْ

يَفْتَرْقُو فَالْعَلاَمْ * يَلْتْقَى لاَخُرْ بْلُخْرِينْ

ﭭولُو مْعَايَا أَمِينْ * كُلّ مَنْكُمْ يَا مُوْمِنِينْ

ﭭولُو أَمِينْ أَمِينْ * وَنْصْرُو عْلاَمْ الْمُسْلِمِينْ

 عِينُوهُمْ بَالدُّعَاتْ * وَ الصّلاَةْ وَ فْعَالْ الْخَيْرَاتْ

وَ دْعُو عَالِي الدَّرْجَاتْ * وْ يَنْصُرْ الْمُجَاهِدِينْ

أَدْعُو مُحْيِي الْعِظَامْ * ذُو الْجَلاَلِ وَ الإِكْرَامْ

يَفْتَحْ بَابْ السَّلاَمْ * لَلرِّجَالْ الْمُفَاِوضِينْ

يَجْعَلْ لَلسَّلْمْ طْرِيقْ * تَتْفَاوَضْ لاَ تَعْوِيقْ

مَا يَلْقُو فِيهَا ضِيقْ * يَخْرَجُو مَنْهَا سَالِمِينْ

يَجْعَلْ لَلْحَرْبْ أَخِيرْ * صَاحَبْ الْقُدْرَة وَ التَّدْبِيرْ

وَ يْجِي بَشَّارْ بْشِيرْ * جَايَبْ بْشَايَرْ فَارْحِينْ

يْجِيبْ خْبَارْ مْلاَحْ * لَلْقْلُوبْ الْمُرْضَا تَرْتَاحْ

وَ يْبَرَّحْ بَالنَّجَاحْ * وَ الْفَرَاجْ عْلَى الْمَسْجُونِينْ

تَصْفَى بِينْ الْبِينِينْ * يَجْمَعْ شَمْلْ الْمُقْتَرِبِينْ

اَلْعَيْنْ تْشُوفْ اَلْعَيْنْ * تَنْشَفْ مْحَاجَرْ بَكَّايِّينْ

وَجْعَلْ لِنَا تَيْسِيرْ * يَرْتْفَعْ عَنَّا كُلّ الْغِيرْ

يَتْجَبَّرْ كَسْرْ الْفْقِيرْ * وَ الْمُهَاجَرْ وَ الْمَنْكُوبِينْ

وَ تْكُونْ الصَّفْحَة جْدِيدْ * كُلّ بْلاَدْ تَرْعَدْ رْعِيدْ

وَ يْكُونْ الْعَامْ سْعِيدْ * عَوْضْ عِيدْ نْدِيرُو عِيدِينْ

 


 

Le couffin tyrannique

Ce couffin me fatigue, il est sans merci avec moi, il n'en a jamais assez, si ce n'est pas au comptant alors c'est à crédit.

Par sa prodigalité et son avidité, il a englouti tout l'argent emprunté, et point de travail pour faire face, les belles soirées de mariage sont bien loin, hélas !

Cela fait quelques années déjà, que pas un chanteur, pas un flûtiste n'a revêtu son « guennour »[10], et tous les amis se sont séparés, tous ceux qui partageaient la même profession[11]

Plus de « berrâh »[12] pour faire une quelconque dédicace, plus de you-you longs et attendrissant, plus de spectateurs, dans les places, rassemblés autour des joueurs de « gallal »[13], plus de « ghaïtas »[14] et plus de tambours gémissant !

Plus de convois sur la route des marabouts et plus de tête patronale, plus de réceptions et plus de chevaux de parade, plus de réunion et plus de repas en commun dans un sanctuaire, jusqu’à nos funérailles qui passent inaperçues !

Toutes ces distractions et cette joie de vivre, ont fait place à la douleur, l'injustice et l'arbitraire sont désormais licites, et les criminels ne sont plus sanctionnés.

Le temps de la boisson est passé, hélas, et celui de la paix de l'esprit, plus de parties de plaisirs dans les lieues de plaisance et d'intimité, plus de réunions d'amoureux veillant joyeusement jusqu'au matin.

Combien de foires et de fêtes, sont passées sans les festivités traditionnelles, dans la solitude et les soupirs, les pleurs et le chagrin.

Que de musulmans opprimés, privés de fêtes et de repas collectifs, constamment préoccupés par les soucis, et des soucis toujours nouveaux.

Le plus sain d'entre eux a l'air d'être malade, il ne dit mot mais on sent qu'il bout de rage intérieurement, car où qu'il se tourne, sa tête se cogne à un mur, et il ne trouve aucun soutien.

Comment un tel homme peut-il faire la fête, et y prendre un quelconque plaisir ? Alors que sa vie est une suite de catastrophes, plus terribles tes unes que les autres.

La police et l'O.A.S[15], les militaires et les C.R.S[16], les agents de renseignements et les mouchards, sont tous ligués contre nous.

Chaque jour, c'est une nouvelle alerte, et chaque heure, une nouvelle frayeur, à cause de la crainte des délateurs, qui usent de trahison avec les jeunes gens.

Injustement et par traîtrise, ils ont arrêté bon nombre de braves, et les lâches font les fiers à bras, et prennent une revanche sur leur misère.

La fierté a disparu, chez les Arabes et sa place est restée vide, il n'y a plus d'hommes vaillants, ni de bandits d'honneur parmi ces hommes vaillants.

Plus de fermes ou de hameaux, et les campements des tribus sont vides, les troupeaux sont perdus, ainsi que les montures qu'on entretenait avec soin.

Les saints prompts à secourir sont absents, ils ont pris leur distance mais l'opprobre est sur eux, ils ne bougent pas le petit doigt, alors que leurs coupoles sont profanées.

Pleure, ô pleureuse, sur les campagnes jadis si peuplées, il n'en reste que les étendues désertes, à perle de vue, et les ruines des termes.

Mais tu n'as pas lieu de t'attrister, et de te préoccuper du sort de ce monde périssable, car tel est le décret du Riche par excellence, et rien n'est trop cher à sacrifier pour la patrie.

D'ici peu la roue tournera, et la minorité des colons perdra la partie, des tigres se dresseront sur son chemin, capables de tuer sans coup férir.

H ne peut plus rien faire, le parti de l'O.A.S contre le FLN, il n'a plus d'autre choix que de se calmer et de réfléchir, au meilleur moyen de se tirer d'affaire, s'il le peut encore.

Sur eux s'abattra la malédiction des morts, des orphelins et des mères, ainsi que tous ceux qui pleurent leurs disparus, sans trouver un cœur compatissant.

Que tous les lieux en soient vidés, du premier jeune homme au dernier vieillard, qu'ils se dispersent à travers le monde, les uns à la suite des autres.

Dites avec moi : « Qu'il en soit ainsi ! », que chacun d'entre vous, ô croyants, dise : « Amen ! Amen ! », et « Que Dieu donne la victoire à la bannière des musulmans ! ».

Soutenez-les par des invocations, la prière et les bonnes actions, et demandez à Dieu d'accorder la victoire aux combattants.

Implorez « Celui qui redonne la vie aux os », « Celui qui possède la Majesté et la Générosité », pour qu'il ouvre la porte du salut, aux hommes qui négocient[17].

Qu'il ouvre la voie à la paix, que les négociateurs ne rencontrent aucun obstacle, ni aucune impasse, et qu'ils s'en sortent sains et saufs.

Qu'il mette un terme à la guerre. « Celui qui possède le Pouvoir et la Gouvernance », et que vienne le courrier de bonne augure, porteur de nouvelles qui comblent de joie.

II en apportera d'excellentes, propres à rasséréner les cœurs rongés d'inquiétude, il proclamera le succès des négociations, et annoncera F élargissement des détenus.

Les rapports entre les deux parties seront clarifiés, les proches seront réunis par la grâce de Dieu, ils se rencontreront face à face, et sécheront les larmes qui coulaient des yeux.

Rends-nous les choses aisées, que se dissipent pour nous tous les chagrins, que le pauvre soit arraché à sa condition misérable, avec l'exilé et les sinistrés.

Et qu'une nouvelle page soit tournée, que chaque ville retentisse des clameurs de la liesse, que l'année soit heureuse et qu'au lieu d'une seule fête nous en fêtions deux.

 


Notes

[1] Nous n’avons pas pu disposer, malheureusement de texte de Mokaddem Meziane. Pour cheikh Boutaleb Benyekhlef consulter « Turath » n°1.

[2] Poète mascarien aveugle originaire des Beni-Abbès (Kabylie). Il est l’auteur de plusieurs chants dont les plus connus sont :

* يا مرا حسنك و بهاك عذّبني * محاينك منهم محال ما نبرا

* رحلو رحلو دّاو عنق الزّهرامة * قندوزي ماما * فشّل عظمى غرام مولاة القلب الهاني

 

Notre informateur, cheikh Mati, nous apprend que ce poète aurait improvisé un long poème de près de 400 vers sur la guerre grèco-turque pour la Crète (1897 (?) à la simple ambition du journal. Il serait mort, selon Ahmed Tahar (la poésie populaire algérienne (melhûn), page 260 note 435) dans la première moitié du 20ème siècle.

[3] Nous ne savons pas grand-chose sur ce poète en dehors du fait qu’il était lui aussi aveugle (curieusement les maîtres de Khaldi sont tous les trois aveugles, de naissance ou de maladie, mais cela ne nous étonne qu’à moitié quand nous savons les ravages que faisaient le trachome et le favus, à cette époque, en milieu musulman) et l’élève de Bencherif.

[4].Voir pour ces textes notre « Recension critique ».

[5] On dit que Bakhta serait une descendante de Sidi El Houari, le saint patron de la ville d'Oran.

[6] Jazia célèbre pour sa beauté et sa perspicacité, et Diab ben Ghanem sont les héros bien connus de la « Geste des Béni Hilal ».

[7] Le mot «طرنيش » ou bien « طرنيج  » désigne un métal précieux (argent ?) ou un bijou (une sorte de collier) que, malgré toutes nos recherches nous ne sommes pas arrivés à identifier. En tous les cas le mot est ancien et se retrouve déjà chez Sidi Lakhdar Benkhlouf (16ème siècles) qui dit dans le texte inédit :

ابها من القمر و الشمس العدناني الدّرّ و الذّهب و الطّرنيج الخالص

[8] Le « قبلي » se joue avec une flûte à 6 trous et il y a un type de «قبلي  » propre à chaque ville : « معسكري  », «تيارتي  », «قبلي عامري (وهران)  ».

[9] Zaïd et ‘Amr sont l’équivalent, pour dire n’importe quel homme, le premier quidam venu, de Pierre et Paul, en Français.

[10] Le « » est la coiffure traditionnelle des interprètes, poètes et musiciens bédouins. Elle se compose, grosso modo, d’un « » sorte de calotte en feutre dure qui lui donne sa forme conique, recouvert du « » et serré par un cordon en laine ou en poil de chameau appelé « »

[11] El Khaldi fait ici allusion à l’interdiction, édictée par le FLN, de la musique dans les mariages et les fêtes pendant la guerre de libération. Cette période d’inactivité forcée a beaucoup affecté le milieu de la chanson et de la musique en Algérie et a mis prématurément fin à beaucoup de carrières.

[12] Le « » interrompt de temps à autre le chanteur pour annoncer une dédicace généralement en vers.

[13] C’est l’instrument que tient le cheikh-interprète et à l’aide duquel il bat la mesure. C’est une sorte de tambour long et étroit en terre ou en bois.

[14] Sorte de haut bois. C’est, le tambour ou  « », l’instrument des marches et musiques militaires.

[15] L’Organisation de l’Armée Secrète, de triste mémoire.

[16] Compagnie Républicaine de Sécurité l’équivalent de nos C.N.S.

 

 

 

 

[17] Il veut parler des Accords d’Evian signés le 18 mars 1962.